De geschiedenis van pétanque

‘Jeu de boules’ is een verzamelnaam voor verschillende balspelen waarbij spelers proberen hun boules zo dicht mogelijk bij een doelbal te plaatsen. Pétanque is een van de bekendste vormen van jeu de boules.

Balspelen waarbij voorwerpen naar een doel worden geworpen, bestaan al eeuwen. Ook de Grieken en Romeinen kenden verschillende vormen van bal- en werpspelen. In Frankrijk ontwikkelden zich in de loop van de tijd verschillende regionale varianten van het boulespel.

In de negentiende eeuw werden deze spelen steeds verder georganiseerd. In Zuid-Frankrijk werd vooral het jeu provençal, ook wel la longue genoemd, populair. Hierbij mocht een speler bij het schieten een aanloop nemen.

Het ontstaan van pétanque

Het moderne pétanque ontstond volgens de Franse pétanquefederatie in 1907 in La Ciotat, een plaats aan de Middellandse Zee bij Marseille.

Een bekende speler van het jeu provençal, Jules Hugues, bijgenaamd Lenoir, kon vanwege reumatische klachten zijn favoriete spel niet meer op de gebruikelijke manier spelen. In plaats van een aanloop te nemen, bleef hij vanuit een op de grond getekende cirkel staan en wierp hij zijn boules met zijn voeten op hun plaats.

Dit gebeurde op het terrein van het café La Boule Étoilée, dat werd uitgebaat door de broers Ernest en Joseph Pitiot. Zij zagen de mogelijkheden van deze nieuwe spelvorm. Vooral Ernest Pitiot speelde vervolgens een belangrijke rol bij het verder ontwikkelen en vastleggen van de spelregels.

In 1910 werd in La Ciotat het eerste officiële pétanquetoernooi georganiseerd.

Waar komt het woord pétanque vandaan?

De naam pétanque is afkomstig uit het Provençaals. Het woord verwijst naar spelen met de voeten stevig op de grond. Larousse leidt het woord af van het Provençaalse pé — voet — en tanco — vastgezet of aan de grond bevestigd.

Dat is precies het belangrijkste verschil met het oorspronkelijke jeu provençal: bij pétanque werpt de speler zonder aanloop vanuit een cirkel.

Les boules cloutées

Aanvankelijk werd pétanque gespeeld met houten boules. Omdat deze door het spelen op harde en ruwe ondergronden snel beschadigden, werden ze verstevigd met metalen spijkers. Deze zogenaamde boules cloutées konden bovendien prachtig worden versierd met patronen van ijzeren, koperen of messing spijkers.

Aan het begin van de twintigste eeuw maakten deze houten boules geleidelijk plaats voor metalen exemplaren.

In 1927 werd in Saint-Bonnet-le-Château de eerste volledig stalen pétanqueboule vervaardigd. Deze ontwikkeling wordt toegeschreven aan Jean Blanc. Rond dezelfde periode werden ook de officiële spelregels verder vastgelegd. Vanaf ongeveer 1930 verdrongen de stalen boules steeds meer de traditionele houten boules met spijkers.

Van Frans spel naar internationale sport

De Fédération Française de Pétanque et de Jeu Provençal (FFPJP) werd op 31 juli 1945 opgericht. Daarmee kreeg pétanque in Frankrijk een eigen nationale sportorganisatie.

De internationale organisatie volgde later. De Fédération Internationale de Pétanque et Jeu Provençal (F.I.P.J.P.)werd op 8 maart 1958 in Marseille opgericht.

Vanaf dat moment verspreidde de georganiseerde pétanquesport zich steeds verder over de wereld en ontstonden internationale kampioenschappen.

Marseille groeide ondertussen uit tot een van de bekendste pétanqusteden ter wereld. Een van de bekendste evenementen is Le Mondial La Marseillaise à Pétanque, waar jaarlijks duizenden spelers aan deelnemen.

Pétanque in Nederland

Pétanque werd in Nederland vooral bekender doordat Nederlanders tijdens vakanties in Frankrijk met het spel kennismaakten. In de loop van de twintigste eeuw ontstonden steeds meer Nederlandse pétanqueverenigingen.

Op 1 september 1972 werd in Amsterdam de Nederlandse Jeu de Boules Bond (NJBB) opgericht. De bond heeft als doel de jeu-de-boulessport in Nederland te bevorderen en te organiseren.

Pétanque groeide daarna uit tot een sport die zowel recreatief als in competitieverband wordt beoefend.

Een volwaardige sport

Pétanque is tegenwoordig internationaal georganiseerd en wordt op hoog niveau beoefend. In Frankrijk kreeg pétanque in 2005 officieel de status van sport de haut niveau.

Ook internationaal wordt al jarenlang gewerkt aan verdere erkenning van de boulesporten. De internationale pétanqueorganisatie maakt deel uit van internationale samenwerkingsverbanden die streven naar een verdere positie van de sport binnen de internationale sportwereld.

Les boules cloutées

De naam pétanque is afkomstig uit het Provençaals. Het woord is afgeleid van pè (voet) en tanca (vastgezet of verankerd). De uitdrukking pés tanqués betekent dat de voeten op de grond blijven staan. Dit onderscheidt pétanque van het jeu provençal, waarbij spelers bij het werpen een aanloop mogen nemen.

In de beginjaren van pétanque werd gespeeld met houten boules, zoals die ook bij het jeu provençal werden gebruikt. Omdat deze houten boules op harde en ruwe speelterreinen snel sleten, werden ze voorzien van metalen spijkers. Deze boules werden boules cloutées genoemd, letterlijk: ‘bespijkerde boules’. De spijkers beschermden het hout tegen slijtage en maakten de boules bovendien zwaarder.

De traditionele houten boules cloutées bleven tot in de jaren twintig van de twintigste eeuw in gebruik. In 1927 werd in Saint-Bonnet-le-Château de eerste volledig stalen boule vervaardigd. Deze ontwikkeling wordt toegeschreven aan Jean Blanc. Rond 1930 begonnen de stalen boules de traditionele houten boules cloutées steeds meer te vervangen.

Saint-Bonnet-le-Château, in het Franse departement Loire, groeide daarna uit tot een belangrijk centrum voor de productie van pétanqueboules.